biyolojik mücadele

Prof. Dr. Fedai ERLER
Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi
Bitki Koruma Bölümü

Şekil 1. Armut psyllası, Cacopsylla pyri, erginleri; A) Kışlık ergin,ve B) Yazlık ergin.

*Armut psyllası, Cacopsylla pyri(L.(Homoptera:Psyllidae)Türkiye’nin armut yetişen bölgelerinde önemli bir armut zararlısıdır. Bu tür, multivoltin (birden fazla döl veren) ve kışlık ve yazlık form diye adlandırılan iki forma sahiptir (Şekil 1).
Armut psyllası iki çeşit zarara sebep olmaktadır: 1)Meristem dokusundan özsu emerek yaptığı direktzarar ve 2) Çıkardığı ballı madde üzerinde gelişen meyve pası yoluyla da indirekt zarar. Psillid nimflerininbeslenirken çıkardığı ballı madde yapraklara yayılmakta, buradan ağacın meyve ve diğerkısımlarına damlamaktadır. Ballı madde üzerinde gelişen sekonder funguslardan dolayı tüm ağaç siyah-kurumsu bir hal almaktadır. Bu duruma ‘fumajin’ya da ‘karaballık’ denmektedir. Meyveler üzerindeki bu oluşum, meyve kabuğunun paslanmasına ve pazar değerinin düşmesine yol açmaktadır. (Şekil 2). Yapraklar üzerindeki karaballık, ağacın fotosentez     
kapasitesini azaltmaktadır.

Şekil 2. Ballı madde içinde beslenen armut psyllası nimfleri
(A), yapraklardaki fumajin zararı (B), ve meyvede oluşturduğu
paslanma(C).

*Armut psillidinin, armutlarda geriye doğru ölüm hastalığı olan ‘pear decline’ ve ateş yanıklığı [Erwinia amylovora (Burrill) Winslow] gibi bazı hastalı etmenlerini taşıdığı ve beslenirken de ağaca bulaştırdığı bildirilmektedir (Anonim, 1991; Carraro, 1998). Armut psillidinin beslenirken yaprak dokusuna salgıladığı toxin genellikle ‘psylla şoku’ diye adlandırılan bir durumu oluşturmaktadır. Bu durum ağ ören akarlar tarafından meydana getirilen yaprakların kararması ve yanması şeklindeki zarara benzer şekildedir. Antalya (Korkuteli ve Elmalı)’daki armut bahçelerinde, organik fosfatlılar ve piretroidler gibi klasik insektisidlerle yapılan armut psillidi mücadele sistemi memnun edici sonuçlar vermede başarısızlığa uğramıştır. İlaçlara karşı dayanıklı C. pyri populasyonlarının bulunduğu yerlerdeki armut ağaçlarındaki zarar ve kayıplar son zamanlarda hızla artmış ve mücadele yöntemleri etkisiz kalmıştır. Armut tarımı böyle yerlerde kâr getirmeyen bir duruma gelmiştir. Armut psillidinin armutun ana zararlısı olma statüsü, onun zarar potansiyeli ve insektisidlere karşı dayanıklılık geliştirebilme kabiliyetine dayanmaktadır. Bu arada, armut psillidinin doğal düşmanları, mücadelesinde kullanılan selektif olmayan kimyasallar tarafından sık sık tahrip olmaktadır.
*Antalya’da son zamanlarda geniş spektrumlu insektisidlerin kullanıldığı armut bahçelerinde psillid mücadelesiyle ilgili artan problemler araştırıcıları alternatif bir yaklaşım bulmaya teşvik etmiştir. Erler ve ark. (2002-2004) tarafından yürütülen bir projede, zararlının ekonomik olarak baskı altına alınmasını sağlayacak alternatif stratejileri ortaya çıkartmayı amaçlanmıştır. Bunlardan biri olan doğal düşmanların korunmasıyla uyumlu olabilecek bir kimyasal mücadele, zararlı kayıplarını üreticilere mümkün olan en az masraf ve çevreye de mümkün olan en az zararı verecek şekilde minimize eden bitkisel üretime bir yaklaşımdır.
*Bu programın iyi işlemesi için de, zararlı ve doğal düşmanlarının tanımlanması ve zararlının yaşam çemberi (biyolojisi) bilgisine dayanarak da en uygun mücadele zamanlarının seçilmesi çok önemlidir. Zararlının sebep olduğu ürün kayıplarını ve çevreye verilen zararı en etkili şekilde minimize etmek, bu zararlıya karşı ekonomik ve uzun süreli olabilecek çözümler bulmak projenin esas hedefi olmuştur. Bazı selektif insektisitlerin armut psyllasına karşı etkisini test etmek için ard arda iki yıl (2002 ve 2003) bir arazi çalışması  yürütülmüştür (Erler ve Cetin, 2005). Üç adet IGR (Insect Growth Regulator), diflubenzuron, pyriproxyfen ve teflubenzuron, tek olarak ve %1’lik beyaz yağ ile karıştırılarak kullanılmıştır. Tüm insektisitler, her iki yılda da önerilen etiket dozlarında kullanılmışlardır. Muamelesiz kontrol ile karşılaştırıldıklarında, tüm insektisitler (tek başına kullanılan pyriproxyfen dışında) armut psyllasının genç (1. ve 2. dönem) nimflerini kontrol altına almışlardır. Ancak, bu insektisitlerin beyaz yağ ile karışımlarının, her birinin tek olarak kullanımından zararlının yumurta ve genç nimflerini kontrol etetmede daha etkin olduğu bulunmuştur. İlaçlamalara yağ eklenmesi aynı zamanda zararlının kışlık ve yazlık form erginlerinin yumurta bırakmasını da geciktirmiştir. Bu insektisitlerin beyaz ile karışımları, herhangi bir fitotoksisiteye (bitkilerde zarara) yol açmamıştır.

*Projeden elde edilen sonuçlara göre, 32 predatör ve 3 parazitoid türünün Antalya ilinde C. pyri ile ilişkisinin olduğu belirlenmiştir (Erler, 2004). Heteroptera takımı türleri (özellikle Anthocoridae türleri) en bol bulunan predatör grubu olmuştur. Anthocoridler arasında, Anthocoris nemoralis (Fabricius) (Heteroptera: Anthocoridae) (Şekil 3) populasyonları,psylla populasyonları ile yakından ilişkilidir. C. pyri’nin en önemli doğal düşmanıdır. Ancak, söz konusu doğal düşman populasyonlarının yoğun kimyasal mücadele yapılan bahçelerde oldukça düşük olduğu bulunmuştur.

Şekil 3. Psylla nimfleri ile beslenen Anthocoris nemoralis ergini
(A) ve genç nimfi (B).


Kaynaklar:
Anon. 1991. Integrated Pest Management for Apples and Pears.
Publ. 3340 Univ. of California, Div. of Agriculture and Natural Resources,
Oakland, CA, USA.
Carraro, L. 1998. Transmission of pear decline by using naturally infected
Cacopsylla pyri L. Acta Hortic.472: 665-668.
Erler, F., Kıvradım, M. ve Öztop, A. 2002-2004. Armut psillası Cacopsylla
pyri (L.) (Homoptera: Psyllidae)’nin Antalya ilindeki biyolojisi ve mücadelesinde
yeni bir yaklaşım (Proje No: TÜBİTAK-TOGTAG/2900).
Erler, F. 2004. Natural enemies of the pear psylla Cacopsylla pyri in
treated vs. untreated pear orchards in Antalya, Turkey. Phytoparasitica
32(3): 295-304.
Erler, F. and Cetin, H. 2005. Evaluation of some selective insecticides
and their combinations with summer oil for the control of the pear
psylla Cacopsylla pyri. Phytoparasitica 33(2): 169-176.